DEPREM ŞİDDET ÖLÇEĞİ (M.S.K.)
1 –
Yapı Tipleri
A
Tipi : Kesme
taş, moloz ve kerpiçten yapılan çamur harçlı köy tipi evler.
B
Tipi : Tuğla, briket, çimento harçlı kesme taş binalar, yarı ahşap
binalar, prefabrike binalar.
C
Tipi : Betonarme binalar, iyi inşa edilmiş yarı ahşap binalar.
2 –
Hasar yüzdeleri
a. Az
: takriben %5
b.
Çok : takriben %50
c.
Pek çok : takriben %75
3 -
Binalardaki hasarların sınıflandırılması
1. Derece :Hafif
Hasar:
İnce sıva çatlakları
meydan gelir ve küçük sıva parçaları dökülür.
2.
Derece :Orta Hasar:
Duvarlarda küçük çatlaklar meydana gelir, büyük sıva parçaları
dökülür. Kiremitler kayar, bacalar çatlar, baca parçaları düşer.
3.
Derece :Ağır Hasar:
Duvarlarda geniş ve derin çatlaklar meydan gelir. Bacaların birçoğu
devrilir.
4.
Derece :Yıkıcı:
Duvarlar
yarılır, binaların bazı kısımları yıkılabilir, binalar birleşim
yerlerinden ayrılır. Binaların (ara) dolgu duvarları yıkılır.
5.
Derece :Topyekün Hasar (Ağır Yıkıntı):
Binaların tamamı yıkılır.
4 -
Cetvelin tanzimi:
Depremlerin
a)-
Şahıslar ve çevre
üzerindeki etkileri
b)-Her nevi yapılar üzerindeki etkileri
c)-(Tabiat) arazi üzerindeki etkileri
olmak
üzere her şiddet üç bölüme ayrılarak incelenmiştir.
ŞİDDET CETVELİ
I. Önemsiz:
- Sarsıntıların şiddeti
insanların sezme hassası limitinin altındadır. Titreşimler yalnız
sismograflar tarafından kaydedilir.
II. Çok Hafif: (Ancak
farkedilebilir)
- Sarsıntılar,
binaların en üst katlarında kalan bir kısım halk tarafından sezilir.
III. Hafif:
- Depremi ev içerisinde
bulunan kimselerden bazıları, dışarda ise yalnız uygun şartlar
altındaki kimseler tarafından sezilir. Sarsıntı dışarıdan geçen
hafif bir kamyonetin meydana getirdiği sallantı gibidir. Dikkatli
kimseler asılı şeylerin hafif sallanışını hissederler. Bu hal üst
katlarda daha barizdir.
IV. Çoğunluk
Hisseder:
- Deprem ev içerisinde
çok kimse, dişarıda ise pek az kimse tarafından sezilir. Halk uyanır
fakat kimse korkmaz. Sarsıntı geçmekte olan ağır yüklü bir kamyonun
hasıl ettiği bir sarsıntı gibidir. Pencereler, kapılar ve mutfak
tıkırdar. Döşemeler ve duvarlar çatlama sesleri çıkarır. Mobilyalar
titrer, asılı eşyalar hafiften sallanır. Açık kaplar içindeki
sıvılar biraz dökülür. Araç içindeki kişiler sarsıntıyı pek
hissetmezler.
V. Uyandırıcı:
- Deprem bina
içerisindeki herkes, dışarıda ise birçok kimseler tarafından
hissedilir. Uyuyan kimselerin çoğu uyanır. Bazı kimseler dışarı
kaçarlar. Hayvanlar huysuzlaşır. Binalar baştan başa titrerler.
Asılmış eşyalar ve duvardaki resimler mümkün olduğu kadar sallanır,
veya duvarlara çarparlar . Sarkaçlı saatler dururlar. Sabit olmayan
eşyaalr yerini yerini değiştirebilir, veya devrilebilir. Açık kapı
ve pencereler şiddetle itilir. Gürültü ile açılır ve kapanırlar.
İyice dolu, açık ağızlı kaplardaki sıvılar dökülür. Sarsıntı, bina
içerisine ağır bir eşyanın düşmesi gibi hissedilir.
- A tipi binalarda
hafif hasarlar olabilir.
- Bazan kaynak (pınar)
sularının akışı değişir.
VI. Korkutucu
- Deprem, ev içerisinde
ve dışarıda bulunan hemen hemen herkes tarafından hissedilir. Ev
içerisindeki birçok kimse korkar ve dışarı kaçarlar. Bazı durumlarda
tabak bardak gibi cam eşyalar kırılabilir. Kitaplar raflardan
düşerler. Ağır mobilyalar hareket edebilir ve küçük çanlar
çalabilir.
- A tip birçok (%50)
Btipi pek az(%5) binalar hafif hasar (I.derece) görür. Atüpü pek az
binalarda ise orta hasarlar (2.Derece) olur.
- Bazı hallerde
rutubetli zeminlerde 1cm. Genişliğinde çatlaklar meydana gelebilir.
Dağlarda toprak kaymaları, pınar sularında, yeraltısu seviyelerinde
değişiklikler görülebilir.
VII.
Binalardaki Hasarlar
- Herkes korkar ve
dışarıya kaçarlar pek çok imse oturdukları yerlerden kalkarken
güçlük çekerler. Sarsıntı araç kullanan kimseler tarafından sezilir.
Büyük çanlar çalar.
- C tipi birçok (%50)
binalarda (1. Derece) hafif hasar, B tipi birçok (%50) binalarda ise
(2. Derece) orta hasarlar olur. A tipi pekçok (%75) binalarda
(3.Derece) ağır hasar ve pek azında (%5) (4.Derece) yıkıntı meydana
gelir yollarda çatlama olur. Yer altı boruları ek yerlerinden hasara
uğrar. Taş duvarlarda çatlak ve yarıklar hasıl olur.
- Sular dalgalanır ve
bulanırlar. Kuyu seviyeleri ve kaynak suyu akıntıları değişir. Bazı
hallerde kuru kaynaklardan yeniden sular çıkar veya mevcut kaynaklar
kurur. Bir kısım kum ve çakıl birikintilerinde kaynama olur.
VIII. Binalarda
yıkıntı
- Korku ve panik; araç
kullanan rahatsız olur. Ağaşların dalları kırılıp düşer. En ağır
mobilyalar bile hareket eder veya devrilir. Asılı lambalar kısmen
zarar görür.
- C tipi binaların pek
çoğu (%75) orta hasar (2. Derece) az bir kısmı (%5) ağır hasar (3.
Derece) görür. B tipi pek çok bina (%75) ağır hasar (3. Derece) ve
bazılarında (%5) (4. Derece) yıkıntı olur. A tipi pek çok bina
yıkıntıya uğrar (4. Derece ve az miktarda ise (%5) (5. Derece ) yıkıntı görülür. Borular
bazı ek yerlerinden kırılır. Abide ve heykeller hareket ederler veya
burkulurlar. Mezar taşları devrilir, taş duvarlar yıkılır.
- Dik selvi yol
kenarlarında ve vadi içerlerinde küçük heyelanlar ve oyulmalar olur.
Zeminde birkaç (cm) genişliğinde çatlaklar meydana gelir. Göl suları
bulanmaya başlar. Yeni kaynaklar meydan çıkar. Kuru kuyular sulanır
ve mevcut kuyular kuruyabilir. Pekçok hallerde su seviyesi ve
akıntısı değişir.
IX. Binalarda umumi
hasar
- Umumi panik,
mobilyalarda mühim hasarlar, hayvanlarda bağrışmalar ve oraya buraya
kaçışmalar görülür.
- C tipi pek çok
binalarda (%50) ağır hasar, pek azında da (%5) yıkıntı olur. B tipi
birçok (%50) binalarda yıkıntı pek azında (%5) ağır yıkıntı ğörülür.
A tipi birçok (%50) binada ağır yıkıntı heykel ve sütunlar düşer.
Bentlerde mühim hasarlar olur. Toprak altındaki borular kısmen
kırılır. Demiryolu rayları yer yer eğilir. Ve yolların hasara
uğradığı görülür.
- Düz arazilerde
ekseriya su, kum ve çamur fırtınaları görülür. Zeminde 10 cm.
Genişliğine kadar çatlaklar meydana gelebilir. Nehir kenarları ile
meyilli yrlerde bu çatlaklar daha büyük olabilir. Bunlardan başka
zeminde çok sayıda hafif çatlaklar görülür. Kaya düşmeleri birçok
heyelanlar ve dağ kaymaları meydana gelir. Sularda birçok
dalgalanmalar olur. Kuru kuyular sulanır. Sulu olanlar kurur.
X.
Binalarda umumi yıkıntı
- C tipi binaların
takriben (%50) si (4. Derece) yıkıntıya, (%50) si ise (5.Derece)
ağır yıkıntıya uğrar. B tipi binaların takriben (%50) sinde
(5.Derece) ağır yıkıntı ve A tipi binalarda hemen hepsi ağır yıkıntı
görür. Barajlar, bentler ve köprülerde mühim hasarlar olur. Tren
yolu rayları eğilirler. Yeraltı boruları kırılır veya eğrilip
bükülebilirler. Asfalt veya yollarda dalgalanmalar görülür.
- Zeminde meydana gelen
çatlakların genişliği desimetre mertebesinde olur. Bazan 1 m. ye
çıkabilir. Dere yataklarına paralel vaziyette yarık çatlaklar
meydana gelir. Nehir taraslarında ve kenarlarında büyük heyelanlar
olur. Sahil bölgelerinde kum ve çamur yerdeğişmesi olur. Kuyulardaki
su seviyesi değişir. Kanal, göl, nehir, suları karalara yayılır,
yeni göller meydana gelir.
XI. Tahribat
- İyi inşa edilmiş
binalarda, köprülerde su bentleri, barajar ve tren yolu raylarında
önemli hasarlar olur. Yollar kullanılmaz hale gelir. Yeraltı
boruları tahrip olur.
- Yer; yatay ve düşey
istikametlerdeki hareketler sebebiyle meydana gelen büyük yarık ve
çatlaklarla bozulur. Çok sayıda heyelanlar olur. Kayalar düşer.
Deprem şiddeti özel araştırmalarla yapılır.
XII. Manzara değişir
- Pratik olarak,
toprağın üstündeki ve altındaki bütün yapılar tamamen harap olur.
- Yeryüzü tamamen
değişir.Geniş ölçüdeki çatlak ve yarıklardan yatay ve düşey
hareketler görülür. Kaya düşmesi ve nehir teraslarının çökmesi çok
geniş bir bölgeyi kaplar. Göller barajlanır, çağlayanlar hasıl olur.
Nehirler yataklarından saparlar, deprem deprem şiddeti özel
araştırmalarla ortaya konabilir.